Ocena stanu technicznego i projekt zabezpieczenia zabytkowych murów Zamku Książ w Wałbrzychu.

Inwestor: Zamek Książ w Wałbrzychu Sp. z o.o.

Termin wykonania prac projektowych: 13.05.2025 r. – 11.08.2025 r.

Obiekt wpisany do rejestru zabytków decyzją z dnia 06.05.1958 r., nr A/4627/481.

Zamek Książ w Wałbrzychu, będący jednym z najważniejszych i największych założeń rezydencjonalno-obronnych Dolnego Śląska, charakteryzuje się złożoną strukturą budowlaną, kształtowaną na przestrzeni ponad siedmiu stuleci. Jego początki sięgają lat 1288–1292, kiedy to z inicjatywy księcia Bolka I Surowego wzniesiono pierwsze kamienne założenie warowne na skale nad doliną Pełcznicy. Najstarsze fragmenty – fundamenty, dolne partie wieży oraz relikty murów obwodowych – zostały zachowane i stanowią integralną część dzisiejszej bryły zamku.

W kolejnych wiekach zamek był sukcesywnie rozbudowywany, zwłaszcza w okresach renesansu, baroku i XIX-wiecznych przekształceń neorenesansowych. Jego forma architektoniczna i układ przestrzenny uległy znaczącym zmianom, jednak historyczna substancja, w tym kluczowe odcinki murów zewnętrznych, zachowała swoją ciągłość i autentyczność.

Szczególnie istotny dla obecnego układu murów był okres tzw. drugiej wielkiej przebudowy zamku, realizowanej w latach 1909–1923 z inicjatywy Jana Henryka XV von Pless z rodu Hochbergów. W jej ramach powstały nowe skrzydła północne i zachodnie, dobudowano wieże oraz zrealizowano złożony układ tarasów, arkad i murów oporowych.

W czasie II wojny światowej zamek został zajęty przez Niemców i częściowo przekształcony w ramach tajnego projektu „Riese”. W jego trakcie dokonano ingerencji w strukturę zamku, w tym w podziemia, a także w obręb niektórych murów zewnętrznych. Po zakończeniu wojny obiekt został porzucony i uległ częściowej dewastacji. W latach 70 i 80 tych XX wieku rozpoczęto kompleksowe prace konserwatorskie i adaptacyjne , co pozwala wnioskować, że w tej dekadzie przystąpiono do systematycznego zabezpieczania i przywracania obiektowi funkcji publicznej

Współczesna forma zamku jest wynikiem wieloetapowych działań budowlanych i konserwatorskich, prowadzonych również w XX i XXI wieku. Mury obwodowe wykazują cechy typowe dla konstrukcji warstwowych – z elementami histroycznymi i nowożytnymi naprawami współistniejącymi w obrębie jednej struktury. Uwzględnienie wartości konserwatorskiej obiektu pozostaje zasadne w kontekście jego złożonej struktury czasowej, materiałowej i technicznej. W ostatnich latach zamek znajduje się pod opieką instytucji publicznych, które prowadzą prace, obejmujące również mury. W lipcu 2024 roku doszło do osunięcia fragmentu północnego muru zewnętrznego, co zakwalifikowano jako lokalną katastrofę budowlaną. Incydent ten unaocznił konieczność stałego monitorowania stanu technicznego konstrukcji historycznych oraz systematycznego prowadzenia prac zabezpieczających z uwzględnieniem wpływu czynników atmosferycznych i wilgotnościowych.

W ramach realizacji opracowano:

• Inwentaryzację stanu istniejącego
• Wykonanie oceny stanu technicznego murów
• Uzgodnienie z wałbrzyską delegaturą Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora
• Zabytków,
• Wykonanie Projektu Budowlanego
• Wykonanie Projektu Wykonawczego
• Wykonanie Szczegółowych Specyfikacji Technicznych Wykonania i Odbioru Robót.
• Wykonanie Programu Prac Konserwatorskich w zakresie wymaganym przez DWKZ
• wraz ze wstępnym Kosztorysem Prac Konserwatorskich,
• Sporządzenie dokumentacji fotograficznej
• Pełną dokumentację formalną pozwalającą na rozpoczęcie robót budowlano-
• konserwatorskich w tym :
• Pozwolenie konserwatorskie – DWKZ nr 1361/2025 z dnia 20.08.2025 r.
• Pozwolenie na budowę – Prezydent Miasta Wałbrzycha nr 276/2025 z dnia
• 09.2025

Dane techniczne i wielkości powierzchniowe

Zakres obejmował odcinki murów oznaczone literami A–P (etapy realizacyjne).

• Powierzchnia zabudowy murów: 1 772,00 m²
• Kubatura murów objęta zabezpieczeniem: ok. 12 072,00 m³
• Łączna powierzchnia elewacji murów objęta pracami: 10 571,88 m²